وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ(3)
ترجمه آیت الله مکارم شیرازی
اوست خداوند در آسمانها و در زمين، پنهان و آشکار شما را ميداند، و از آنچه (انجام ميدهيد و)
به دست ميآوريد، با خبر است.
ترجمه آیت الله انصاری
و او در آسمان ها و در زمين، خداست که نهان و آشکار شما را مي داند، و نيز به آنچه [از خير و شر] به دست مي آوريد، آگاه است.
ترجمه دکتر فولادوند
و او در آسمانها و زمين خداست. نهان و آشکار شما را مىداند، و آنچه را به دست مىآوريد [نيز] مىداند.
تفسیر نمونه
خداى آسمان ها و زمین
در این آیه براى تکمیل بحث گذشته در زمینه توحید و یگانگى خدا، و پاسخ گفتن به کسانى که براى هر دسته اى از موجودات خدائى قائلند و مى گویند: خداى باران، خداى جنگ، خداى صلح، خداى آسمان و مانند آن چنین مى فرماید: او است خداوندى که الوهیتش بر تمام آسمان ها و زمین حکومت مى کند (وَ هُوَ اللّهُ فِی السَّماواتِ وَ فِی الأَرْضِ).(1)
یعنى با توجه به این که: خالق همه چیز او است، مدبر و اداره کننده همه نیز او مى باشد; زیرا حتى مشرکان جاهلیت نیز خالق و آفریدگار را اللّه مى دانستند، ولى تدبیر و تصرف را براى بت ها قائل بودند.
لذا این آیه به آنها چنین پاسخ مى دهد: کسى که خالق است، تدبیر و تصرف در همه جا نیز به دست او است.
این احتمال نیز در تفسیر آیه وجود دارد که، خداوند در همه جا حاضر است، در آسمان ها و در زمین و جائى از او خالى نیست، نه این که: جسم باشد و مکان داشته باشد، بلکه احاطه به همه مکان ها دارد.
بدیهى است: کسى که در همه جا حکومت مى کند و تدبیر همه چیز به دست او است و در همه جا حضور دارد، تمام اسرار و نهانى ها را مى داند، لذا در جمله بعد مى فرماید: چنین پروردگارى پنهان و آشکار شما را مى داند و نیز از آنچه انجام مى دهید با خبر است (یَعْلَمُ سِرَّکُمْ وَ جَهْرَکُمْ وَ یَعْلَمُ ما تَکْسِبُونَ).
ممکن است گفته شود: سرّ و جهر در آیه، اعمال انسان ها و نیات آنها را نیز شامل مى شود، بنابراین نیازى به ذکر ما تَکْسِبُونَ: انجام مى دهید نیست.
ولى باید توجه داشت: کسب به معنى نتیجه هاى عمل و حالات روحى حاصل از اعمال خوب و بد است، یعنى او هم از اعمال و نیات شما با خبر است، و هم از اثراتى که این اعمال در روح شما مى گذارد، و در هر حال ذکر این جمله براى تأکید در مورد اعمال انسان ها است.
* * *
1 ـ از نظر ترکیب این جمله در میان مفسران گفتگو است ولى ظاهر این است که هو مبتدا است و اللّه خبر و فى السماوات… جار و مجرور است که متعلق به فعلى مى باشد که از کلمه اللّه فهمیده مى شود، و معنى جمله در حقیقت چنین است: هُوَ الْمُتَفَرِّدُ فِى السَّماواتِ بِالأُلُوهِیَّةِ .